سکته قلبی، حمله قلبی یا انفارکتوس میوکارد یک فوریت پزشکی مرگبار است که به مراقبت و توجه پزشکی فوری نیاز دارد. این تهدید خاموش زندگی میلیونها تن در سراسر جهان را تهدید میکند و عوارض ناتوانکننده و مخربی را به دنبال دارد. سکته قلبی غالباً پیامد گرفتگی سرخرگهای اصلی قلب است. دلایل متفاوتی برای انسداد سرخرگها وجود دارد. سکته قلبی با احساس درد شدید در قفسۀ سینه، تعریق و تنگی نفس همراه است. اگر فکر میکنید در حال سکته قلبی هستید یا متوجه علائم سکته قلبی در اطرافیانتان شدید، حتماً فوراً با اورژانس تماس بگیرید. با درمان سریع سکتۀ قلبی میتوان جان بیمار را نجات داد. استنتگذاری و در موارد شدید جراحی قلب باز روشهایی هستند که برای درمان سکته قلبی به کار برده میشوند.
علائم سکته قلبی
علائم سکته قلبی متغیر است. علائم برخی بیماران خفیف و علائم عدهای شدید است؛ تعدادی از بیماران نیز هیچگونه علائمی را تجربه نمیکنند.
سکته قلبی به دو روش اصلی زیر بروز مییابد:
- ناگهانی: ممکن است بیمار قبلاً علائم داشته باشد یا نداشته باشد. رسوب پلاک ناگهان پاره میشود و به زنجیرهای از رویدادها و سکته قلبی ناگهانی دامن میزند.
- تدریجی: تظاهر سکتۀ قلبی در روش دیگر آهسته است و پیشرفت بیماری کرونری به تدریج منجر به سکته قلبی میشود. شریان در این حالت به مرور زمان تنگتر میشود. چنانچه گرفتگی شریان بیش از 70% باشد، علائم هشداردهنده پیش از سکته، بهویژه هنگام تقلای جسمی و فعالیت بدنی بروز مییابد.
علائم شایع سکته قلبی به شرح زیر است:
- احساس درد در قفسه سینه که شبیه به فشار، گرفتگی، درد، فشردگی یا دردی عمیق و مداوم است.
- احساس ناراحتی یا دردی که در شانه، بازو، پشت بدن، گردن، فک، دندانها یا گاهی بالای شکم منتشر میشود.
- عرق سرد
- خستگی مزمن
- سوزش سردل یا سوءهاضمه
- دوران سر یا سرگیجۀ ناگهانی
- تپش قلب
- اضطراب یا حس فاجعۀ قریبالوقوع
- حالت تهوع
- تنگی نفس
بعضی سکتههای قلبی ناگهان رخ میدهند. اما بسیاری از بیماران از چند ساعت، چند روز یا چند هفته قبل از حملۀ قلبی دچار نشانهها و علائم هشداردهنده میشوند. احساس درد یا فشار مکرر در قفسۀ سینه (آنژین) که با استراحت برطرف نمیشود، نشانۀ هشدار اولیۀ سکتۀ قلبی است. کاهش موقت جریان خون ورودی به قلب علت آنژین است.
علائم سکته قلبی در بانوان
پژوهشهای پزشکیای که در سالهای گذشته انجام شده است، نشان میدهد احتمال اینکه بانوان دچار احساس ناراحتی یا دردی شبیه به سوءهاضمه در قفسه سینه شوند، کمتر است. احتمال دچار شدن بانوان به تنگی نفس، خستگی مزمن و بیخوابیای که قبل از سکته قلبی شروع میشود، بیشتر است. بهعلاوه بانوان دچار حالت تهوع و استفراغ یا احساس درد در پشت بدن، شانهها، گردن، بازوها یا شکم میشوند. نخستین علامت سکته قلبی گاهی ایست قلبی ناگهانی است.
در هنگام وقوع سکته قلبی چه کنیم
اگر فکر میکنید خود یا یکی از اطرافیانتان در حال سکته قلبی هستید، اقدامات زیر را انجام بدهید:
اگر فکر میکنید در حال سکتۀ قلبی هستید
- با اورژانس تماس بگیرید: اگر فکر میکنید دارید سکته میکنید، فوراً با 115 تماس بگیرید. اگر به خدمات اورژانس پزشکی دسترسی ندارید، از یک نفر بخواهید شما را به نزدیکترین بیمارستان برساند. اگر هیچ امکان دیگری نبود، خودتان رانندگی کنید.
- اگر پزشک برایتان نیتروگلیسیرین تجویز کرده است، دارو را مصرف کنید: در مدتی که منتظر رسیدن اورژانس هستید، نیتروگلیسیرین را طبق دستور پزشک مصرف کنید.
- اگر پزشک توصیه کرده است، آسپرین مصرف کنید: مصرف آسپرین در زمان سکته قلبی با جلوگیری از لخته شدن خون، آسیبدیدگی قلب را کاهش میدهد.
ممکن است آسپرین با داروهای دیگر تداخل داشته باشد. بنابراین اگر پزشک یا کارکنان اورژانس مصرف آسپرین را توصیه نکردهاند، آسپرین مصرف نکنید. تماس با اورژانس 115 را برای مصرف آسپرین به تأخیر نیندازید. پیش از هر کاری با اورژانس تماس بگیرید.
اگر فرد دیگری در حال سکته قلبی است
اگر فرد بیهوش است و فکر میکنید در حال سکته قلبی است، اولین و بهترین کار این است که با 115 تماس بگیرید. سپس تنفس و نبض بیمار را کنترل کنید. اگر بیمار نفس نمیکشد یا نبضش را پیدا نمیکنید، فقط در چنین شرایطی باید CPR (احیای قلبی_ریوی) را شروع کنید.
- اگر برای انجام CPR آموزش ندیدهاید: CPR فقط با دست را انجام بدهید. یعنی اینکه با دست سریع و محکم به قفسۀ سینۀ بیمار فشار بیاورید، قفسۀ سینۀ بیمار را در هر دقیقه 100 تا 120 بار فشار بدهید.
- اگر برای انجام CPR آموزش دیدهاید: اگر آموزش دیدهاید و از تواناییتان برای انجام احیا مطمئن هستید، ابتدا 30 بار قفسۀ سینه را فشار بدهید، سپس دو بار به بیمار تنفس مصنوعی دهان به دهان بدهید.
انواع سکته قلبی
حملۀ قلبی نوعی سندرم کرونری حاد (ACS) است که با انسداد قابلتوجه شریانهای کرونری همراه است.
چهار نوع اصلی ACS عبارت است از:
- آنژین پایدار
- آنژین ناپایدار
- آنفارکتوس میوکارد بدون صعود قطعۀ ST (NSTEMI)
- آنفارکتوس میوکارد با صعود قطعۀ ST (STEMI)
آنژین پایدار
آنژین پایدار (آنژین پکتوریس یا آنژین صدری) نوعی درد قفسۀ سینه است. این درد وقتی شروع میشود که عضلۀ قلب به اکسیژنی بیشتر از حد معمول نیاز داشته باشد، اما اکسیژن موردنیازش را به علت بیماری قلبی در آن لحظه دریافت نکند. این اتفاق زمانی رخ میدهد که هوا سرد باشد یا در حال ورزش باشید. آنژین پایدار نوعی درد موقت قفسه سینه است، اما میتواند در نهایت به سندرم کرونری حاد منجر شود.
آنژین ناپایدار یا سکته قلبی خاموش یا پنهان
آنژین ناپایدار که با اصطلاحات اسپاسم شریان کرونری یا سکته قلبی خاموش نیز شناخته میشود، ممکن است بدون علامت باشد یا علائمش بسیار خفیف باشد. علائم آنژین ناپایدار گاهی با درد عضلانی، سوءهاضمه و… اشتباه گرفته میشود. تنگ شدن شریانهای قلب در حدی که جریان خون متوقف شود یا به شدت کاهش پیدا کند، علت آنژین ناپایدار است. پزشکان فقط از طریق تصویربرداری و آزمایش خون میتوانند سکته قلبی خاموش را تشخیص بدهند.
اسپاسم شریان کرونری با آسیب دائمی همراه نیست. اگرچه سکته قلبی خاموش چندان جدی نیست، خطر سکته قلبی مجدد یا سکتۀ جدیتر را افزایش میدهد.
